Bilgisayar Virüsleri Hakkında Kısa Bilgiler
* Virüs nedir? Nasıl bulaşır?
Bilgisayar virüsleri, çalıştığında bilgisayarınıza deÄŸiÅŸik sekillerde zarar verebilen bilgisayar programlarıdır. Bu programlar (ya da virüs kodları) çalıştırıldığında programlanma ÅŸekline göre bilgisayarınıza zarar vermeye baÅŸlar. Ayrıca, tüm virüs kodları (bilinen adıyla virüsler) bir sistemde aktif hale geçirildikten sonra çoÄŸalma (bilgisayarınızdaki diÄŸer dosyalara yayılma, aÄŸ üzerinden diger bilgisayarlara bulaÅŸma vb gibi) özelliÄŸine sahiptir.
Bilgisayar virüslerinin popüler bulaÅŸma yollarından birisi "virüs kapmış bilgisayar programları" dır. Bu durumda, virüs kodu bir bilgisayar programına (söz gelimi, sık kullandığınız bir kelime iÅŸlemci ya da beÄŸenerek oynadığınız bir oyun programı) virüsü yazan (ya da yayan) kiÅŸi tarafindan eklenir. Böylece, virüslü bu programları çalıştıran kullanıcıların bilgisayarları virüs kapabilirler. Özellikle internet üzerinde dosya arÅŸivlerinin ne kadar sık kullanıldığını düÅŸünürsek tehlikenin boyutlarını daha da iyi anlayabiliriz.
VirüslenmiÅŸ program çalıştırıldığında bilgisayar virüs kodu da, genellikle, bilgisayarınızın hafızasına yerleÅŸir ve potansiyel olarak zararlarına baÅŸlar. Bazı virüsler, sabit diskinizin ya da disketlerinizin "boot sector" denilen ve bilgisayar her açıldığında ilk bakılan yer olan kısmına yerleÅŸir. Bu durumda, bilgisayarınız her açıldığında "virüslenmiÅŸ" olarak açılır. Benzer ÅŸekilde, kendini önemli sistem dosyalarının (MSDOS ve windows için COMMAND.COM gibi) peÅŸine kopyalayan virüsler de vardır.
* Kaç çeÅŸit bilgisayar virüsü vardır?
Bilgisayar virüslerini, genel olarak 2 grupta toplamak mümkün:
- Dosyalara bulaÅŸan virüsler
Bu gruba girenler, genellikle, kullanıcının çalıştırdığı programlara bulaşır. Programların virüslenmesi iki yolla olur: Ya virüs kodu bilgisayarın hafızasına yerleÅŸmiÅŸtir ve her program çalıştırılışında o programa bulaşır; ya da hafızaya yerleÅŸmeden sadece "virüslü program her çalıştırılışında" etkisini gösterebilir. Ancak, virüslerin çoÄŸu kendini bilgisayarın hafızasına yükler.
- Bilgisayarın sistem alanlarına bulaÅŸan virüsler
Bu gruba giren virüsler ise, bilgisayarın ilk açıldığında kontrol ettiÄŸi özel sistem alanlarına (boot sector) ve özel sistem dosyalarına (command.com gibi) yerleÅŸirler.
Bazi virüsler ise her iki ÅŸekilde de zarar verebilir.
Bazı virüsler, virüs arama programları tarafindan saptanmamak için bazı "gizlenme" teknikleri kullanırlar (Stealth Virüsleri). Bazi tür virüsler ise, çalıştırıldığında kendine benzer baÅŸka virüsler üretir (Polymorphic virüsler).
* Bilgisayar virüslerinin olasi zararları nelerdir?
Bilgisayar virüsleri,
Ekraniniza can sıkıcı mesajlar çıkararak çalışmanızı bölebilir/engelleyebilir.
Bilgisayarınızın hafızasını ve/veya disk alanını kullanarak bu kaynaklara verimli olarak erişiminizi engelleyebilir.
Kullandığınız dosyaların içeriklerini bozabilir/silebilir.
Kullandığınız bilgisayar programlarını bozabilir, çalışmalarını yavaÅŸlatabilir.
Sabit diskinizin tamamını ya da önemli dosyaların olduÄŸu kısımlarını silebilir.
* Virüsler sadece PC'lere mi bulaşır?
Hayır, sadece PC'lere bulaÅŸmaz; ancak en çok dos ve windows iÅŸletim sistemi ile çalışan PC'lere bulaÅŸtığını söyleyebiliriz. Macintosh virüsleri de bir hayli yaygındır. Unix iÅŸletim sistemi ile çalışan bilgisayarlarda virüs bulaÅŸma vakaları oldukça azdır.
* Virüsler nasıl bu kadar hızlı yayılıyor?
Eskiden en sık karşılaşılan yol, bir bilgisayardan diÄŸerine "disket" ile dosya aktarımı idi. Günümüzde ise, bilgisayar aÄŸlarının oldukça yoÄŸun kullanılması, herkese açık (anonim) dosya arÅŸivleri ve internet üzerindeki popüler etkileÅŸimli ortamlar (IRC, ICQ, Web gibi) virüslü programların yayılması için oldukça uygun ortamlardır. Ayrıca, e-mail yoluyla gelen programların kontrolsüz çalıştırılması da bir baÅŸka potansiyel tehlike olarak karşımızdadır.
* "Truva atı" (Trojan Horse) nedir?
Truva atı da aslında "virüs" ile eÅŸdeÄŸer. Tek farkı, ilk anda aldığınız programın yararlı birÅŸeyler yaptığını sanıyorsunuz ancak zararlı oldugunu daha sonra anlıyorsunuz. Söz gelimi, sadece bir virüs bulaÅŸtırmak için yazılmış bir oyun programı.
* Virüsler programların yanında veri dosyalarını da bozabilir mi?
Bazı virüsler, doÄŸrudan data dosyalarını bozabilirler. Birçok virüs, .DAT, .OVR, .DOC gibi çalıştırılabilir olmayan dosyaları hedef alıp bozabilmektedir. Ancak bilgisayar virüsleri de bir çeÅŸit "bilgisayar programları" olduÄŸundan, virüsün yayılabilmesi için mutlaka virüs kodunun çalışması lazım. Bu yüzden, söz gelimi bir düzyazı içeren dosyanın (text) virüs taşıma ihtimali yok.
* Macro virüsü nedir?
Bazı programların, uygulama ile birlikte kullanılan "kendi yardımcı programlama dilleri" vardır. Söz gelimi, popüler bir kelime islemci olan "MS Word", "Macro" adı verilen yardımcı paketlerle yazı yazma sırasında bazı iÅŸleri otomatik ve daha kolay yapmanızı saÄŸlayabilir. Programların bu özelliÄŸini kullanarak yazılan virüslere "macro virüsleri" adı verilir. Bu virüsler, sadece hangi macro dili ile yazılmışlarsa o dosyaları bozabilirler. Bunun en popüler ve tehlikeli örneÄŸi "Microsoft Word" ve "Excel" macro virüsleri. Bunlar, ilgili uygulamanın macro dili ile yazılmış bir ÅŸekilde, bir word ya da excel kullanarak hazırladığınız dökümana yerleÅŸir ve bu dökümana her giriÅŸinizde aktif hale geçer. Macro virüsleri, ilgili programların kullandığı bazı tanımlama dosyalarına da bulaÅŸmaya (normal.dot gibi) çalışır. Böylece o programla olusturulan her döküman virüslenmiÅŸ olur. Microsoft Office (word, excel vb) macro virüsleri ile baÅŸetmek ve korunmak için, http://www.microsoft.com/msoffice adresinde gerekli bilgiler bulunabilir.
* Bilgisayarımın virüs kapıp kapmadığını nasıl anlarım? Bunu saptayan programlar var mı?
Eger bilgisayarınıza virüs bulaÅŸmışsa, bu durumda bilgisayarınızda "olaÄŸan dışı" bazı durumlar gözlemleyebilirsiniz. Bazi virüsler, isimleri ile ilgili bir mesajı ekranınıza getirebilir. Bazıları makinanızın çalışmasını yavaÅŸlatabilir, ya da kullanılabilir hafızanızı azaltır. Bu son iki sebep sırf virüs yüzünden olmasa da gene de ÅŸüphelenmekte fayda var.
Bilgisayarınızın virüs kaıip kapmadığını saptayan "anti-virüs" programları da var. Bu programlar, bilgisayarınızın virüs kapabilecek her tarafını (hafıza, boot sector, çalıştırılabilir programlar, dökümanlar vb) tararlar. Bu programların virüs saptama yöntemleri 2 türlüdür:
Kendi veritabanlarındaki virüslerin imzalarını (virüsün çalışmasını saÄŸlayan bilgisayar programı parçası) bilgisayarınızda ararlar. Programlarınızı, virüs olabilecek zararlı kodlara karşı analiz edebilirler.
Günümüzdeki popüler anti-virüs programlarının veri tabanlarında binlerce virüs imzası ve bunların varyantları vardır. Bu veri tabanları, yeni çıkan virüsleri de ekleyerek sık aralıklarla güncellenir. Bütün virüs programları 3 temel iÅŸleve sahiptir :
- Virüs Arama, bulma (virus scanner)
- Bulunan virüsü temizleme (virus cleaner)
- Bilgisayarınızı virüslerden korumak için bir koruyucu kalkan oluÅŸturma (virus shielder)
Virüs kalkanları, bilgisayarınız her açıldığında kendiliÄŸinden devreye giren, ve her yeni program çalıştırdığınızda, bilgisayarınıza kopyaladığınızda (baÅŸka bir bilgisayardan, internet üzerinden, disketten vb) bunları kontrol eden ve tanımlayabildiÄŸi virüs bulursa sizi uyaran ve virüs temizleme modülünü harekete geçirebilen araçlardır.
Bazı popüler anti virüs programları, üretici ÅŸirketler ve web adresleri ÅŸunlardır :
McAfee Associates, Inc. http://www.mcafee.com
IBM Anitvirus http://www.av.ibm.com
Norton Antivirus http://www.symantec.com
F-Prot http://www.datafellows.com
Thunderbyte Antivirus http://www.thunderbyte.com
* Bilgisayarım virüslendi. Nasıl temizleyecegim?
Bir programın virüslü olduÄŸundan ÅŸüpheleniyorsanız, yapacağınız ilk iÅŸ, o an kullandığınız tüm uygulamaları kapatmak, yaptığınız iÅŸleri saklamak. Ardından, bir antivirüs programı ile bilgisayarınızı (gerekirse disket(lerin)izi tarayın. Her zaman için, kullandığınız antivirüs programının yeni bir sürümünü elde etmeye çalışın.
Eger bilgisayarınızın sistem alanları da etkilenmiÅŸse, bu durumda bilgisayarınızı kapatın. Ardından, bilgisayarınızı "temiz bir sistem disketi" ile açın. Bu yüzden, her zaman böyle bir disket bulundurmak faydalı olacaktır (windows95 için Rescue Disk). Daha sonra, bir virüs tarama/temizleme programı ile bilgisayarınızı tarayın.
* Virüslerden korunma yolları nelerdir?
En iyi korunma yolu, ÅŸüpheli programları, güvenmediÄŸiniz internet sitelerinden aldığınız programları hemen kontrol etmeden çalıştırmamak. Dışarıdan bir program aldığınızda "MUTLAKA BÄ°R VÄ°RUS TARAYICI Ä°LE" kontrol edin.
Ancak, bu korunma önlemi de yetmeyebilir. Virüsler yanında, çalıştırdığınızda bilgisayarınızın önemli dosyalarını silen, disklerinizi formatlamaya çalışan ve ilk anda yararlı gibi görünen (söz gelimi ilk anda bir oyun programı olduÄŸunu sanırsınız) programlar da var. Bu programlar, genellikle, illegal programların bulundugu birtakım kontrolsüz FTP sitelerinde, web sitelerinde bulunmaktadır. Bu tip programların dağıtıldığı önemli yerlerden biri de haber gruplarıdır (usenet news). Aldığınız bir mailin sonuna eklenen ve "lütfen iliÅŸikteki kısa programı çalıştırın, size çok güzel bir yeni yıl kutlaması mesajı veriyor" gibi bir mesaj görür, eklenmiÅŸ programı alır ve çalıştırırsanız başınız muhtemelen dertte olacak demektir. Programı alırsınız, içinden hiç virüs çıkmaz. Ama, aldığınız program, çalıştırıldığında, aslında makinanıza ciddi zararlar veren bir algoritmayı doÄŸrudan çalıştırıyor olabilir. Bu yüzden, çok dikkatli olmak lazım. Son piÅŸmanlik fayda etmiyor.
Önemli dosyalarınızın (sistem dosyaları, önemli kiÅŸisel dosyalar vb) yedeklerini almaya çalışın. Ve de süpheli bir ÅŸekilde aldığınız bir programı hemen silin.
Bilgisayarınıza, eger imkanınız varsa, bir virüs koruyucu kalkan programı yükleyin. Bu da, sizi bir miktar koruyacaktır. Bu programların seçenekleri ile biraz oynayarak tam kullanımını öÄŸrenin. Bazıları, disk formatlama, dosya silme vb gibi konularda kullanıcıyı uyaran özelliklere sahiptir.
* Internet'ten aldığım e-posta'dan bilgisayarım virüs kapabilir mi?
Sadece düz yazı içeren bir e-postayı okumakla sisteminize virüs filan bulaÅŸmaz. Eger aldığınız e-posta ile birlikte bir "attachment (eklenmiÅŸ dosya)" varsa (eklenmiÅŸ dosya, herhangi bir çalıştırılabilir (executible) dosya olabilir), mailinizi okuyup gelen dosyayı diskinize saklamakla "o dosya virüslü dahi olsa" yine virüs bulaÅŸmaz. Tabii, eklenmiÅŸ dosyayı çalıştırırsanız ve o dosya da virüslü ise, sisteminize virüs bulaÅŸabilir. Bu tamamen sizin sorumluluÄŸunuz. Yıllar içinde mail programları oldukça geliÅŸmiÅŸtir. bazı özel tekniklerle, mail içine "doÄŸrudan çalıştırılabilir kod" ekleme olanağı vermektedir. Daha çok yeni olan bu kullanım, tüm potansiyel virüs saldırılarına açıktır. Dolayısıyla, size gelen bir maili okumadan önce, "konusuna" ve "kimden gönderildiÄŸine" ayrıca "uzunluÄŸuna" bakıp ona göre bir karar verebilirsiniz. Kullandığınız mail programı, bazı seçeneklerini degiÅŸtirirseniz, maili okumak için açtığınız anda, sizin onayınızı almadan, aslında bir program olan ilgili kod çalışmaya baÅŸlayabilir.
* Internet'teki web sitelerine girdiÄŸimde bilgisayarım virüs kapabilir mi?
Hayır, bulaÅŸmaz. web sayfalarını oluÅŸturmada kullanılan HTML, sabit diske yazma/silme vb yapılmasına izin vermez. Bunun yanında, web sayfalarında çok kullanılan Java ve JavaScript ile yazılmış web uygulamaları da diskinize kesinlikle hiçbirÅŸey yazmaz, hiçbirÅŸeyi silmez. Bu yüzden, gönül rahatlığı ile web üzerinde dolaÅŸabilirsiniz.
* Internet'teki bir dosya arÅŸivinden aldığım programlar virüslü olabilir mi? Bunlar ne kadar güvenli?
Güvenilir dosya arÅŸivlerinden alınan programlarda virüs olması ihtimali yok denecek kadar azdır. Bunlar genellikle, popüler bilgisayar dergilerinin arÅŸiv siteleri; tanınmış yazılım ÅŸirketleri, yansıları dünyanın pek çok yerinde tutulan Simtel, Cica, Tucows, Winsite gibi sitelerdir. Zaten bir siteye girdiginizde o sitenin muhteviyatı size bazı ipuçları verir. Eger illegal programların ve "crack" olarak adlandırılan bazı programların olduÄŸu bir sitede iseniz virüslü program alma ihtimaliniz son derece yüksek.
